نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آيتاللهالعظمی سيد علی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی ایران

رهبر انقلاب از دوران كودكى در خانواده اى فقير اما روحانى پرورش يافتند و از چهار سالگى به همراه برادر بزرگشان سيد محمد برای یادگیری الفبا و قرآن مجید، به مكتب خانه رفتند و پس از آن در مدرسه ی تازه تأسيس اسلامى «دارالتعليم ديانتى» ثبت نام كردند و دوران تحصيل ابتدايى را در آن مدرسه گذراندند.

  الف. زندگی علمی - طلبگی

۱۳۳۰
سیدعلی از دوازده سالگی و با رفتن به مدرسه ی علمیه ی سلیمان خان و سپس نواب مشهد، پس از آموختن مقدمات علوم حوزوی، فراگیری دروس سطح همچون معالم، قوانین، شرح لمعه، رسائل، مكاسب و كفایه را از اساتیدی همچون حضرات آیات میرزا احمد مدرس یزدی، حاج شیخ هاشم قزوینی و سید جلیل حسینی سیستانی ادامه داد. اما آن استادی كه سیدعلی نوجوان از او استفاده های فراوانی در دروس سطح برد، كسی جز پدرش نبود؛ یعنی مرحوم آیت الله سید جواد خامنه ای كه از آیات عظامی همچون نائینی و آقا سید ابوالحسن اصفهانی اجازه ی اجتهاد داشت.

۱۳۳۴
شانزده سالگی سنی بود كه آقاسیدعلی حضور در درس خارج فقه آیت الله العظمی سید محمدهادی میلانی را آغاز كرد. ایشان همزمان در جلسات مرحوم حاج میرزاجوادآقا تهرانی نیز شركت می كرد. مباحث این جلسات بیشتر به نقد و رد كتاب فلسفه ی منظومه ی ملاهادی سبزواری می گذشت. علاوه بر این و به دلیل علاقه ی آقاسیدعلی به فلسفه و به سبب جوّ ضد فلسفه ی آن روزهای مشهد، او ناگزیر بود كه در درس مرحوم آقا شیخ رضا ایسی- از اساتید فلسفه ی مورد وثوق حضرت آیت الله میلانی- به صورت پنهانی و خصوصی شركت كند.

۱۳۳۶
هجدهمین سال زندگیِ آقاسیدعلی مقارن شد با عزم او برای حضور در نجف اشرف به قصد زیارت حرم امیرالمؤمنین علیه السلام و درك كردن محضر و دروس بزرگان نجف. سیدعلی پس از حضوری كوتاه در این حوزه، درس اساتیدی همچون آیت الله العظمی سید محسن حكیم را بیشتر پسندید و تصمیم گرفت كه اگر پدرشان اجازه داد، در نجف بماند و به درس آن اساتید برود. به پدر نامه نوشت و از او برای ماندن و ادامه ی تحصیل در نجف اجازه خواست. پاسخ منفی شنید و لذا به امر پدر به مشهد بازگشت.

پس از برگشتن به مشهد و ادامه ی ارتباط با طلابی كه از قم برای زیارت حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام می آمدند، سید جوان مصمم شد برای رفتن به حوزه ی قم. در آن هنگام هدایت حوزه ی قم را آیت الله العظمی بروجردی زعامت می كرد و این حوزه به سوی شكوفایی و مركزیت علمی می رفت. پدر آقاسیدعلی اما كه راهنما و مشاور اصلی او بود، با ترك مشهد موافقت نكرد و این مخالفت ادامه یافت تا یك سال بعد.

۱۳۳۷
با شروع سال تحصیلی جدید حوزه، آقا سیدجواد خامنه ای رضایت داد كه فرزند فاضلش به قم هجرت كند. آقاسیدعلی به قم رفت و در مدرسه ی علمیه ی حجتیه مستقر شد. برادر بزرگترش سیدمحمد هم در آن جا طلبه بود. بانی ساخت این مدرسه ی علمیه -كه از دیگر مدارس آن زمانِ قم تازه سازتر بود- آیت الله العظمی حجت كوه كمره ای بود و طرح معماری آن را علامه سید محمدحسین طباطبایی داده بود.

آقاسیدعلی كه به زودی در بین هم مباحثه هایش به كثرت مطالعه و اشتغال درسی شهره شد. از آغاز ورودش به قم در درس خارج فقه حضرت آیت الله العظمی بروجردی شركت كرد. از همان ابتدا در دروس حاج آقا روح الله هم (حضرت امام خمینی رضوان الله علیه) نیز حضور یافت. از بركات حضور در این درس آقای بروجردی، نكات مهم رجالی بود كه استاد در آن بسیار متبحّر بود. تقریرات درس خارج فقه و اصول مرحوم امام و مرحوم آیت الله العظمی بروجردی هنوز نزد آیت الله خامنه ای باقی است؛ هرچند كه ساواك بسیاری از آنها را در دوران مبارزه از بین برد.

۱۳۴۰
در فروردین این سال حضرت آیت الله العظمی بروجردی به لقاء حضرت حق شتافت و مرجعیت امام خمینی رضوان الله علیه مطرح شد. سخنرانی های انتقادی امام و اعتراض های تند ایشان علیه اقدامات رژیم و شخص پهلوی دوم، پایه های قیام اسلامی در قم و زمینه های شكل گیری مبارزات را پی ریخت. شاگردان ایشان نیز هریك در سنگری به تبلیغ و روشنگری پرداختند و به دنبال تحكیم قیام و تثبیت مرجعیت و زعامت امام بودند.

۱۳۴۲
پس از حادثه ی یورش عوامل پهلوی به مدرسه ی فیضیه و با اوج گیری مبارزات طلاب و مردم متدین علیه رژیم، امام خمینی را دستگیر كردند و به تبعید فرستادند. پس از تبعید امام، شاگردان ایشان مبارزات را در قم و دیگر شهرها ادامه دادند. روش مبارزاتی امام سبب شده بود تا آقاسیدعلی -كه تحت تأثیر شخصیت انقلابی شهید نواب صفوی نیز بود- به انجام وظیفه ی روشنگری در مبارزات بپردازد. لذا ساواك دو بار او را دستگیر كرد. در همین سال امام خمینی او را به عنوان نماینده ی خود و برای ابلاغ پیام درباره ی مبارزه با رژیم شاه، نزد آیت الله العظمی میلانی در مشهد فرستادند. همه ی این ها در كنار فضای گرم درس و بحث و مباحثات علمی بود.

۱۳۴۳
در این سال آیت الله سیدجواد خامنه ای كه در مشهد ساكن بود، بینایی خود را از دست داد. این بدترین خبر برای آقاسیدعلی بود كه می خواست در قم بماند. او با وجود اصرار اساتید خود بر ماندنش در قم و از جمله اصرار آیت الله حاج شیخ مرتضی حائری یزدی فرزند آیت الله العظمی حائری مؤسس قصد عزیمت به مشهد مقدس كرد. در مدت تحصیل در قم، به غیر از امام خمینی و مرحوم آقای بروجردی، حضرات آیات شیخ مرتضی حائری در فقه و اصول و علامه سیدمحمدحسین طباطبایی در فلسفه، از دیگر اساتید آقاسیدعلی خامنه ای بودند. همچنین آقایان شیخ محمد حسین بهجتی شفق، حجت الاسلام محمدجواد حجتی كرمانی، حجت الاسلام سید جعفر شبیری زنجانی، آیت الله حاج شیخ مهدی باقری كنی و آیت الله ربانی املشی از هم مباحثه های نزدیك او به شمار می رفتند.

۱۳۴۴
پس از بازگشت به مشهد مقدس، پدر كه از اساتید اصلی او در سال های طلبگی بود، دیگر نابینا شده و از نعمت مطالعه محروم بود و آقاسیدعلی چشمان پدرش شد! او هر روز و در زمانی مشخص، چند ساعت برای پدر كتاب می خواند و همان متون را با او مباحثه می كرد.
تدریس رسائل و مكاسب و كفایه، آغاز تدریس تفسیر قرآن كریم و حضور مجدد در درس خارج فقه آیت الله العظمی میلانی -علیرغم اختلاف سلیقه در مبارزات سیاسی- بخشی از فعالیت های علمی روحانی ۲۶ ساله ی ساكن خیابان خسروی نو در مشهد مقدس بود.

۱۳۴۷-۱۳۵۷
مدرسه ی علمیه ی میرزا جعفر مشهد، شاهد جلسات تفسیر قرآن كریم بود كه به سرعت مورد استقبال طلاب قرار گرفت. «تفسیرِ فعّال قرآن» كه سیدعلی خامنه ای آن را تدریس می كرد، شیوه ی جدید و خاصی از تفسیر كلام الله مجید بود و طلاب را روزبه روز به بهره گیری از آموزه های قرآن ترغیب می كرد. این جلسات به دلیل استقبال زیاد و مباحث مبارزاتی مطرح شده در كنار تدریس رسائل و مكاسب و كفایه، با ممانعت های مكرر عوامل رژیم پهلوی مواجه شد. این اتفاق باعث شد تا این دروس از مسجد امام حسن مجتبی علیه السلام به مسجد كرامت و پس از آن به مساجد رضایی، قبله و... منتقل شود. این جلسات كه دیگر به محل حضور دانشجویان نیز تبدیل شده بود، به دلیل بازداشت آیت الله خامنه ای بارها متوقف و دوباره برگزار می شد تا این كه در سال ۱۳۵۶ به دلیل تبعید آیت الله خامنه ای به ایرانشهر، تعطیل شد.

ممنوع الخروج شدن از كشور به دلیل مبارزات انقلابی در مشهد، دستگیری های پیاپی و فعالیت های سیاسی باعث شد تا سیدعلی حسینی خامنه ای نتواند برای ارتباط گیری از نزدیك با امام خمینی به نجف اشرف برود، اما ماندن در مشهد و پركردن خلأ فكری و ایدئولوژیك كه پیش از این برای جریان مبارزه وجود داشت، موجب شد تا جلسات مستمر با شهید مرتضی مطهری پیگیری شود و محصول آن جلسات «تدوین ایدئولوژی اسلامی» باشد.

مشارب...